معلم و جامعه

آموزش و پرورش هنوز از مشكلات معلمان حق التدريس رهايي نيافته مشكل ديگري را مي­خواهد به مشكلات عظيمي را به اين وزارتخانه­ي بزرگ تحميل كند. معلوم نيست تصميم­گيرندگان اصلي با چه دلايلي رو به اين راه­حل­هاي موقت مسكن رو مي­ورند چه كساني هستند و چقدر با مسائل آموزش و پروش آشنا هستند اما به هر حال اين داروي مسكن نه تنها دردي را آرام نخواهد كرد بلكه عوارض جبران­ناپذيري را به بار خواهد آورد كه در درازمدت بدنه­ي بخش آموزشي و فرهنگي آموزش و پرورش ر را از درون ويران خواهد كرد.

مفهوم معلمان شركتي چيست؟

بيشتر مردم با شركتهاي خدماتي كه در چند سال اخير در كشورمان شكل گرفته­اند آشنا هستند. فرض كنيد شما نياز به يك يا چند نفر كارگر يا نظافتچي داريد با شركت مربوطه تماس مي­گيريد و آن شركت فورا درخواست شما را عملي مي­كند و نيروي انساني مورد نظر را در اختيار شما قرار مي­دهد. شما مبلغي در ازاي يه كارگيري افراد فرستاده شده به شركت پرداخت مي­كنيد و شركت مزبور هم با كسر سهم خود مزد كارگران را پرداخت مي­كند. بيشتر مردم انتظار كار درست و حسابي از كارگران شركتي ندارند چرا كه به نسبت ممكن است مزد آنها از كارگران بيرون از اين دايره كمتر باشد و در ثاني آنان مجبور هستند بخشي از مبلغ دريافتي را به شركتشان بابت جور كردن كار براي آنها پرداخت كننند. مردم هم گلايه­اي ندارند و پيش خود مي­گويند خوب چه مي­شود كرد؟ كارگر شركتي هستند ديگر! 

حال آموزش و پرورش خود را به عنوان يك كارفرما معرفي مي­كند و از شركتهاي خدماتي به اصطلاح"خدمات آموزشي" مي­خرد. جالب نيست؟ آموزش و پرورش در اين تصور است كه مي­توان به جاي تربيت و استخدام معلمان با هزينه­هاي بسيار گزاف و پرداخت حقوق و ايجاد توقع پاداش و بازنشستگي و ... براي آنان مي­توان با يك تلفن و يك قرارداد ساده هر نوع معلم و در هر رشته­اي را از شركتهاي خدمات آموزشي درخواست كرد و اين شركتها در كوتاهترين زمان و با اندك­ترين هزينه درخواست آموزش و پرورش را اجابت مي­كنند و كارگران معلم و يا معلمان كارگر روانه­ي تدريس در كلاس­هاي درس مي­شوند. هر وقت كه از كار آنها خوشمان نيامد مي­گوييم نيازي به شما نداريم به سلامت! آنها بعد از اخراج ديگر با ما ارتباطي ندارند و بايد مسائل صنفي و معيشتي خود را با شركت خودشان در ميان بگذارند. به زعم تصميم­گيرندگان اين طرح با اجراي اين كار هم مي­توان هزينه ها را كاش داد و هم ميتوان از معظلاتي كه معلمان حق التدريس در مورد ايجاد توقع براي استخدام بوجود مي­آورند خلاصي پيدا كرد.

اما چرا اين طرح و تصميم براي آموزش و پرورش ما فاجعه خواهد بود؟ ­

 1. در بطن اين طرح اين خطر بزرگ نهفته است كه با در نظر گرفتن مشكلات مالي بزرگ در آموزش و پرورش و اين مسئله كه اين وزارتخانه مجبور است بيشتر از 95 درصد اعتبارات خود را در بخش پرسنل هزينه كند به تدريج اين طرح شايد موقت، مفري براي فرار از مشكلات مالي شود و هر سال به بهانه­ي عدم تامين منابع مالي كافي براي پرداخت حقوق معلمان رسمي، مسئولان رو به اين راه­حل سريع و آسان بياورند و روزي چشم باز كنيم و ببينيم كه آموزش و پرورش از معلمان رسمي خالي شده و اكثريت معلمان  را معلمان شركتي تشكيل مي­دهند كه وضع معيشتي آنها بسيار پايين است چرا كه دريافتي آنها در حدود يك سوم معلمان رسمي است. اينان چگونه معلمي خواهند كرد در حالي كه هيچ آينده و چشم­انداز اميدوار كننده­اي را فراروي خود نمي­بينند.

2. با اجراي اين طرح حرفه­اي بودن معلمان زير سوال مي­رود. واقعيت اين است كه تدريس يك كار حرفه­اي و تخصصي است. نياز به سالها آموزش دارد. معلمي كه بيست سال تدريس كرده است يك متخصص و حرفه­اي در كار خودش است. مي­داند برخورد با دانش­آموزان پر از پيچيدگيها و ظريف­كاري­هاست. حتي نوع نگاه معلم  براي دانش­آموز نكته­ها دارد. بينش، نگرش و جهان­بيني معلم در كار او تاثير مي­گذارد و مي­تواند دانش­آموزان زيادي را جذب مدرسه و علم و دانش بكند و يا آنان را از محيط علم و دانش فراري داده  به ورطه­هاي ناسالم بكشاند. هر كسي صلاحيت آن را ندارد  به صرف اينكه فوق ديپلم يا ليسانس دارد  در كلاس حضور يابد و دست به كار آموزش و تربيت نوباوگان جامعه شود.

3. همه­ي ما كم و بيش ديده­ايم  اولياي دانش­آموزان با چه نگراني و هراسي پي­گير ثبت­نام فرزندان خود در مدرسه­اي خوب هستند و حتي با وجود بضاعت مالي نامناسب حاضرند هزينههاي مالي زيادي را هم صرف كنند تا فرزندانشان در مدرسه­ي ­مناسبي تحصيل كنند. نگارنده هر سال شاهد بوده است كه بعضي از اولياي دانش­آموزان با چه استرس و هيجاني دنبال كلاسي هستند كه فلان معلم در آن تدريس مي­كند و وقتي مطمئن شدند كه فرزندشان در كلاس آقا يا خانم فلاني است چه نفس راحتي مي­كشند چون مي­دانند او معلم است، معلم حرفه­اي و متخصص.  مي­دانيم كه مدرسه­ي خوب را آجر و آهن و سيمان خوب نمي­سازد بلكه مدرسه­ي خوب را معلمان خوب مي­سازند. معلماني كه احساس تعلق به محيط كاري خود دارند سالها تحصيل كرده و آموزش ديده و گزينش شده­اند. اين احساس تعلق داشتن باعث از خود دانستن مدرسه و دانش­آموز مي­شود، باعث يگانگي معلم و مدرسه مي­شود. حال اين طرح به معلم مي­گويد تو يك كارگر هست و ساعتي كار مي­كني! من اصلا با تو طرف نيستم  هيچ تعهدي نسبت به تو ندارم، هر مشكلي را كه داري بايد با شركت خود حل بكني. مسائل و مشكلات تو ربطي به من ندارد. هر لحظه مي­توانم تو را بيرون بيندازم و يكي ديگر را به جايت درخواست كنم.

4. به زعم طراحان اين طرح با اجراي آن مي­توان به طور كلي از شر مشكلات استخدام معلمان حق التدريس به طور كلي خلاصي پيدا كرد چرا كه در اينجا آموزش و پرورش هيچ رابطه­ي اداري و مالي با فردي كه به عنوان معلم برايش كار خواهد كرد ندارد و او فقط با شركت مربوطه طرف خواهد بود . اما اگر به مسائل آموزش و پرورش و سيستم اداري و اجتماعي ايران واقف باشيم متوجه خواهيم شد همان مشكلات معلمان حق التدريس در ابعاد ديگر و بزرگتر بروز خواهد كرد. اصلا فلسفه­ي وجودي معلمان حق التدريس از زمانهاي گذشته چه بوده است؟ آموزش و پرورش در بعضي از مناطق به طور موقت كمبود نيرو داشته است بنابر اين از افرادي خواسته شده در ازاي مبالغي به صورت پاره وقت يا تمام وقت با آموزش و پرورش همكاري كنند. هيچ تعهدي هم مبني بر استخدام دائمي آنها وجود نداشته است اما اين استخدام موقت بعضي اوقات تا چندين سال و بلكه بيشتر از 10  سال طول كشيده است. حال بعد از 5 يا 10 سال چطور مي­توان معلم عذر آن معلم حق التدريس را خواست؟ طبيعي است كسي كه عمر و جواني خود را در اين راه سپري كرده است انتظار دارد در آموزش و پرورش استخدام شود. اعتراضها شروع مي­شود، بحث بين مجلس و دولت و وزارتخانه بالا مي­گيرد و بالاخره هر سال بخشي از اين نيروها استخدام رسمي مي­شوند و همه مي­دانند گريزي از  استخدام اين افراد كه به صورت موقت به آموزش و پروش آمده بودند وجود ندارد.

حال در اين پروسه چه چيزي تغيير كرده است؟ يك شركت بين آموزش و پرورش و معلم موقت ايجاد شده است كه به نظر متوليان در آينده تمام اين توقعات را مي­توان به آن حواله داد. اما مگر نه اين است كه اين شركتها هم با اجازه­ي دولت كار مي­كنند. در آينده اين نوع معلمان ساعتي از شركتي كه آنها را اجير كرده است متوقع خواهند شد و نتيجه­ي ­سالها زحمت و تلاش خود را از آنها كه استخدام رسمي آنهاست طلب خواهند كرد و اين شركتها كه عملا بيشتر از چند اتاق و دفتر و دستك نيستند يا منحل مي­ شوند و يا مشكل را به خود آموزش و پرورش ارجاع خواهند داد و در عمل همين مشكلاتي پيش خواهد آمد كه اكنون هم با آنها روبرو هستيم. با اين تفاوت كه در روش قبلي لااقل اين پولي كه به شركت خدماتي داده مي­شد در جيب آموزش و پرورش مي­ماند يا حداقل قسمتي از آن مي­توانست نصيب معلمان حق التدريس گردد.

  5. خبرنگاري از وزير آموزش و پرورش پرسيد آيا فرزندان شما در مدارس دولتي تحصيل مي­كنند پاسخ منفي شنيد. فكر نمي­كنم در سالهاي اخير مسئولان كشوري علاقه­اي به ثبت نام فرزندان خود در مدارس عادي دولتي داشته باشند و اين البته به نوعي طبيعي است چرا كه وظيفه­ي پدر و مادر اين است كه حداكثر سعي خودشان را بكنند تا فرزندانشان در مدارس و محيطهاي مناسب تحصيل كنند. اما از طرف ديگر اين غيرطبيعي است كه مدارس دولتي ما به گونه­اي باشند كه حتي وزير ­آموزش و پرورش هم تمايلي به ثبت نام فرزند خود را در اين نوع مدارس نداشته باشد. مدارس دولتي بايد آنچنان باشند كه وزير و هر مسئول محترم ديگري با افتخار بگويد كه فرزند من در فلان مدرسه­ي دولتي تحصيل مي­كند. درست است كه شايد معلمان شركتي با نصف اضافه­كاري معلمان رسمي حاضر به تدريس شوند اما آيا همه دوست دارند فرزندانشان در اين نوع مدارس تحصيل كنند؟  

     سخن بر سر اين نيست كه معلم در حيطه­ي اختيارات خويش آزاد مطلق­العنان باشد و هر گونه خواست با شاگرد درمانده رفتار كند و مثل مكتب­خانه­هاي قديم احدي نتواند او را بازخواست كند بلكه سخن بر سر اين است كه اين هر دو حقوقي دارند. شاگردان حق دارند از محيط آموزشي و پرورشي و ورزشي، معلمان باسواد  مهربان و دلسوز برخوردار شوند، به آنها توهين روا داشته نشود، مورد تنبيه بدني و معنوي قرار نگيرند و .....  . اما اندكي هم به بعد ديگر قضيه توجه كنيم. اين معلم سر كلاس هم انسان است، غذاي مادي و معنوي نياز دارد، مزد زيادي هم نمي­گيرد كه ذهنش فارغ از مقولات دنيوي از قبيل ماشين و اجاره مسكن و شهريه و اياب و ذهاب فرزندان باشد. اين معلم براي اينكه بتواند تدريس كند نياز به آرامش دارد. اگر نتوانستيم نيازهاي مادي او را به نحو احسن تامين كنيم لااقل  نياز به آرامش را از او دريغ نكنيم. واقعيت اين است كه در كلاس­هاي چهل نفره نمي­توان تدريس كرد و حتي در كلاس­هاي سي نفره هم. در اين نوع كلاس­ها ماهرترين معلم­ها بهترين و بالاترين كاري كه مي­توانند انجام دهند ساكت كردن كلاس و در حقيقت مبصري كردن است و جايي براي ارائه­ي مفاهيم درسي باقي نمي­ماند. واقعيت اين است كه كودكان و فرزندان ما ديگر مانند كودكان و فرزندان سي سال يا بيست سال  قبل در مقابل معلمان و حتي پدر و مادر خود چندان سر به زير و مطيع نيستند. (هرچند معلوم نيست سربه زيري و مطيع بودن مطلق بچه­ها در نسل­هاي قبلي هم زياد درست بوده باشد اما به هر حال گفته مي شود دوران كنوني دوران كودكسالاري است.) توجه دادن ذهن و عقل اين تعداد دانش آموز به مطلب درسي با توجه به علائق فردي متفاوت آنان مشكل و شايد هم غير ممكن است تا چه رسد توجه به تفاوتهاي فردي و خصوصيات شخصي هر يك از دانش آموزان. حتي اختصاص دقيقه­اي براي هر يك از دانش­آموزان و گوش كردن به درددلها و مشكلات آنان كه بيشتر به شوخي شبيه است. از طرف ديگر بويژه در دوران ابتدايي و راهنمايي معلم بايد با  توانايي­ها و احيانا با نارسايي­ها ومشكلات فردي تك­تك دانش­آموزان آشنا باشد و بايد سعي كند ارتباط فردي مطلوبي با هريك از شاگردانش داشته باشد. حال در اين كلاسهاي پرتراكم اين امر چگونه مي­تواند اتفاق بيفتد؟

    خلاصه­ي سخن اين است كه به تعداد دانش­آموزان در كلاس درس به خاطر رسيدن به اهداف آموزشي و پرورشي بايد توجه ويژه­اي كرد. براي آرامش فكري معلم و دانش آموز، توجه به تفاوتهاي فردي، تفكر در باره راه حل هاي نو و روشهاي كارآمدتر، ايجاد ارتباط موثر بين معلم و اولياي دانش آموزان، سرخورده نشدن دانش آموزان از معلم و مدرسه، جلوگيري از خستگي و فرسايش ذهني و جسمي معلم و دانش آموز بايد به فكر تعديل تعداد دانش آموزان در يك كلاس درسي باشيم.

      مسئولان آموزش و پرورش براي رهايي از مشكلات مربوط به ثبت نام دانش آموزان و انتقال يا تعديل ساعات كاري معلمان به اولين راه حلي كه فكر مي­كنند افزايش تعداد دانش آموزان است. مثلا بخشنامه مي­كنند كه تعداد دانش آموزان در يك كلاس نبايد كمتر از سي و پنج نفر باشد اما اگر بيشتر شد اشكالي وارد نيست. اما بايد هشدار داد كه سي و پنج نفر هم بسيار بيشتر از نرم يك كلاس معمولي است و در حقيقت تعداد اگر بيشتر از بيست و پنج نفر باشد كلاس از حد استاندارد خارج شده است و نمي­توان انتظار نتيجه­ي مطلوب آموزش و پرورشي را از آن محيط را داشت.

وزیر محترم آموزش و پرورش فرموده‌اند: نمره انضباط کنونی یعنی جمودی و خفقان، و در مجموع گرفتن نتیجه عکس از آنچه می‌خواهیم. (به نقل از ایسنا)

نکات زیادی در همین یک جمله وجود دارد که محل بحث صاحب‌نظران بسیار زیادی بوده است و می‌تواند باشد. موافقان این نظر می‌توانند بگویند ما می‌خواهیم طرحی نو دراندازیم و محافظه‌کاران همیشه در مقابل نظریات جدید مخالفت می‌کنند و هیچ نوع تغییری را برنمی‌تابند. گوینده‌ی این سخن می‌تواند بگوید دیگر زمانه‌ی معلم محوری و استبداد معلم گذشته است اکنون باید به دانش‌آموز و علائق او توجه کرد. موافقان این جمله می‌توانند بگویند ما می‌خواهیم استعدادهای دانش‌آموزان را شکوفا کنیم و با دادن نمره‌ی انضباط دانش‌آموزان محافظه‌کار و ترسو بار می‌آیند. می‌توانند بگویند دنیا دیگر تغییر کرده است و نظریات قدیمی انضباط و نظم‌دهی کهنه شده‌اند و باید با تغییرات جدید هماهنگ شد.

اما نباید یک‌تنه به قاضی رفت. نباید موضوع را فقط از یک زاویه دید. نکات بسیار ریز و پیچیده‌ای در امر تعلیم و تربیت، نظم‌دهی کلاس و مدیریت کلاس و مدرسه وجود دارند که تنها کسانی می‌توانند آنها را درک کنند که در پایه‌های مختلف تحصیلی تدریس کرده اند. به چند نمونه اشاره می‌شود:

1. شاید بتوان گفت برخلاف تصور بعضی از افراد که از دور دستی بر آتش دارند جو مدارس مخصوصا در مقاطع راهنمایی و دبیرستان آنگونه که از دور به نظر می‌رسد زیاد هم ساکت و آرام نیست. همه‌ی دانش‌آموزان ساکت و سربه زیر نیستند. باید بپذیریم که اکثریت دانش‌آموزان ما با اخلاق و در حد متوسط درسی و انضباطی هستند اما مسائل نابهنجار در این حوزه‌ها کم نیستند. آیا مسائلی مانند آوردن سی‌دی‌های غیراخلاقی، مصرف سیگار و مواد مخدر دیگر، دعواهای منجر به جرح در داخل و اطراف مدرسه، توهین و بی‌ادبی نسبت به مسئولین و معلمان و .... در مدارس وجود ندارند؟ آیا این مسائل  تنها با تذکر و نصیحت قابل حل و پیشگیری هستند؟

2. دانش‌آموزانی که هنجارها و ارزش‌های معمول مدرسه و اجتماع را بر هم می‌زنند شاید از تنها چیزی که کم و زیاد از آن واهمه دارند نمره‌ی انضباط است. نمره‌ی انضباط در اینجا نه تنها به عنوان یک نوع ارزشیابی از رفتار و عملکرد رفتار اجتماعی دانش‌آموز تلقی می‌گردد بلکه به عنوان عاملی در پیشگیری از رفتارهای ‌نابهنجار نقش بازی می‌کند.

3. اگر از همین فردا به بچه‌ها بگوییم که دیگر نمره ای به عنوان نمره‌ی انضباط به شما داده نخواهد شد در حقیقت حق فرزندان منظم و درس‌خوان خودمان را ضایع می‌کنیم. به هر حال در هر کلاسی سه یا چهار نفری وجود دارند که مشکلات انضباطی یا اخلاقی دارند، (قبول داریم که ریشه این نوع مشکلات به خانواده و جامعه برمی‌گردد اما به هر حال وجود دارند.) این نوع دانش‌آموزان که با ارفاق‌ها و تبصره‌های گوناگون به پایه‌ی جدید راه یافته‌اند نمی‌توانند با تدریس معلم هماهنگ شوند چرا که از درس جدید چیزی نمی‌فهمند و چون نمی‌توانند با فرآیند تدریس هماهنگ شوند و از طرف دیگر نمی توانند یک و نیم ساعت نشستن در کلاس را تحمل کنند بنای بازیگوشی و بی‌انضباطی را می‌گذارند و با این کار فرآیند تدریس را مختل می‌کنند، هم وقت معلم را می‌گیرند و هم وقت دانش‌آموزان دیگر را که می‌خواهند درس بخوانند.

4. گاهی از نرم‌های جهانی حرف می‌زنیم و می‌خواهیم آنها را در مدارس خود پیاده کنیم اما فقط پاره‌ای از آنها را برمی‌داریم و به جنبه‌هایی دیگر که شاید مستلزم بار مالی است توجه نمی کنیم. از چند سال پیش که آموزش و پرورش بنا را بر حذف کردن مدارس دوشیفته گذاشته است گاهی دو مدرسه در هم ادغام شده‌اند و در نتیجه تعداد دانش آموزان در کلاسها بیشتر شده است. در بعضی از مناطق تعداد دانش‌آموزان در یک کلاس به چهل و حتی بیشتر هم می‌رسد. انصاف باید داد در کلاسی که چهل نفر دانش‌آموز با سلایق و تربیتهای گوناگون وجود دارند معلم غیر از مبصری نمی‌تواند کار دیگری انجام دهد؟ حق تنبیه ندارد، حق اخراج ندارد، حق سرزنش ندارد و در عین حال دغدغه‌ی تفهیم و تدریس مباحث جدی درسی را هم دارد. تئوریسین‌های تعلیم و تربیت خود باید در این نوع کلاسها حضور پیدا کنند تا در پایان ساعت حال آنها را پرسید! به جرأت می‌توان گفت که اگر تعداد دانش‌آموزان ما در حد استاندارد جهانی یعنی حداکثر 20 یا 25 نفر باشد و امکانات ورزشی و سرانه محیط آموزشی و مواد آموزشی در حد استاندارد باشد شاید اصلا مشکل انضباطی پیش نیاید که در باره‌ی آن یحث کنیم. بگذریم از اینکه میانگین عمر معلمان هم چند سال بالاتر خواهد رفت!

5.  نمی‌توان قبول کرد که معلم در حیطه‌ی کاری خویش باید مطلق‌العنان باشد و هر کاری که دلش خواست انجام دهد. اما باید بپذیریم که دانش‌آموزان، بسیاری از مسائل اجتماعی را در مدرسه یاد می گیرند. یکی از جنبه‌های زندگی اجتماعی وجود بسیاری از همین محدودیتهاست. آیا ما به آحاد اجتماع آزادی عمل نامحدود داده‌ایم تا هر کاری که می‌خواهند در جامعه انجام دهند و حقوق دیگر افراد را زیر پا گذارند؟ عمل به مقررات و قوانین، رعایت هنجارهای جامعه، ایجاد نظم و هماهنگی، عدم تجاوز به حقوق شهروندان، حفظ و نگهداری محیط زیست، حفظ شأن و احترام به بزرگتر، قبول مجازات بعد از خطا و... مواردی هستند که کودکان و نوجوانان آنها را در مدرسه یاد می‌گیرند. دانش‌آموز با درک اینکه رفتار نامطلوبش که باعث از بین رفتن حقوق دیگران می‌شود منجر به مجازاتی لااقل در سطح کم شدن چند نمره از انضباطش خواهد شد در دست زدن به بعضی از اعمال مخرب احتیاط خواهد کرد.

سخن آخر اینکه تصمیماتی که در حیطه‌ی آموزش و پرورش گرفته می‌شود دارای ریزه‌کاریها و پیچیدگی‌هایی است که شاید در کمتر سازمانی بتوان مشابهی برای آنها برشمرد. به همین علت بهتر است تصمیم‌گیرندگان تجربه‌ی تدریس و مدیریت مدارس را در چنته داشته باشند یا از مشاوران متخصصی استفاده کنند که در این حیطه‌ها دارای تجربه هستند، شرایط مدارس بالا و پایین شهر و بخشهای مرفه و محروم کشور را درک کرده باشند. هر نوع تئوری فارغ از اقتضائات و شرایط محیطی مدارس کشور ما منجر به مسائل و مشکلاتی خواهد شد که تاوان آنها را در سالهای آینده نه تنها مدارس بلکه باید کل جامعه بپذیرد. نسلی که هر کاری انجام دهد و کمتر از گل نشنود نسلی قانون‌گریز و غیر‌منضبط بار خواهد آمد که در ایجاد یک جامعه‌ی قانونمند، هدفدار، منظم و پیشرفته ناتوان خواهد بود.

در زبان انگليسي بسياري از كلمات هم اسم هستند و هم فعل. همچنين در بعضي موارد يك كلمه هم به صورت صفت و هم به صورت اسم و فعل مورد استفاده قرار ميگيرد. چند مثال:

watch (ساعت جيبي و مچي، كشيك، ديده‌بان، پائيدن، نگاه كردن، مواظب بودن .... )

comb (شانه، شانه كردن)

bus (اتوبوس، با اتوبوس رفتن)

butter (كره، كره ماليدن)

book (كتاب، مجلد، ثبت كردن، رزرو كردن، توقيف كردن)

paper (كاغذ، روزنامه، پروانه، ورقه، مقاله، ياداشت كردن، با كاغذ پوشاندن، مقاله نوشتن)

تعداد اين نوع كلمات در زبان انگليسي بسيار است و به همين خاطر براي يافتن معني يك لغت هنگام  مراجعه به فرهنگ لغت نبايد به اولين معناي يك كلمه بسنده كنيم بلكه بايد به كاربردها و معني  ديگر آن هم توجه كنيم. زبان انگليسي از اين نظر بسيار غني است و قدرت زايايي زيادي دارد يعني به راحتي مي‌تواند از اسم فعل بسازد بدون اينكه نياز به يك فعل ديگر براي صرف كردن آن فعل داشته باشد. از اين نظر زبان فارسي قدرت بسيار كمتري دارد يعني تعداد فعلهاي ساده در آن بسيار كم است. دكتر محمد رضا باطني در كتاب «پيرامون زبان و زبانشناسي» مي‌گويد: تعداد افعال ساده كه فعال هستند يعني در نوشتار و گفتار بكار مي‌روند از رقم 277 بسيار كمتر است.

زبان فارسي مجبور است براي درست كردن افعال جديد از افعالي مانند: كردن، نمودن، ساختن .... استفاده كند و فعل مركب بسازد. پس مصدرهايي مانند: كاغذيدن، اتوبوسيدن، كتابيدن، فلسفيدن، تلويزيونيدن و ... در زبان فارسي رواج پيدا نمي‌كنند چون نمي‌توان از هر اسمي فعل ساده درست كرد.

اما نكته جالب: به نظر مي‌رسد آخرين  فعلي كه در زبان انگليسي در حال درست شدن از اسم است، فعل google است. google   بزرگترين موتور جستجوي اينترنتي جهان است كه در هر مورد از معلومات بشري مي‌توان هزاران و ميليونها مورد اطلاعات  از آن جستجو  و پيدا كرد.  من اين مورد را در وبلاگ خوب "يك پزشك" خواندم با عنوان مشکل یک پزشک با «ملکه همه گوگلرها»!

ماجرا از اين قرار است كه پزشكي به نام "اسكات هيگ" (متخصص و استاديار ارتوپدي) در مجله تايم مقاله‌اي به عنوان: When the patient is a googler  (وقتي مريض يك گوگلر (جستجوگر اينترنت) است.) نوشت. پزشك مربوطه از اينكه مريض او اطلاعات شخصي زيادي از او (پزشك) و بيماري خودش بدست آورده است خشمگين شده است و از اينكه اين مريض با سوالهاي بسيار، مزاحم او شده است اظهار ناراحتي كرده است. در حقيقت او ادعا كرده است كه مريضش او را گوگل كرده است. (گوگليده است!) اختلاف نظرهاي زيادي هم در اين مورد پيش آمده است. بعضي از پزشكان مخالف اين قضيه هستند كه مريضهايشان قبل از مراجعه به آنها به اينترنت مراجعه كرده و اطلاعاتي از بيماري خودشان بدست آورند. (شايد مي‌ترسند دستشان رو شود!) بعضي از آنها هم دوست دارند بيماران در باره بيماري خودشان اطلاعات به دست آورند تا راحت‌تر بتوانند مشكل را توضيح دهند.

از قرار معلوم مسئولان گوگل چندان تمايلي به استفاده از واژه گوگل به عنوان فعل ندارند. Michael Krantz (مايكل كرانتز) از مسئولان گوگل طي مقاله‌اي با عنوان: Do you Google? (آيا شما گوگل مي‌كنيد؟ (مي‌گگليد؟!) اين موضوع را توضيح داده است. اما به هر حال بعيد نيست اين واژه به همين زودي‌ها به عنوان فعل مورد استفاده قرار گيرد.

اما صرف نظر از جنبه‌ي واژه شناختي اين قضيه، اين مورد مي‌تواند براي پزشكان وطني خطرناكتر باشد چرا كه در مورد به روز بودن اطلاعات پزشكان وطني نمي‌توان چندان مطمئن بود. نمونه‌ي آن براي خودم اتفاق افتاده است. سال گذشته دختر خردسالم دندانش آبسه كرده بود. براي مداوا پيش دندانپزشك رفتيم و ايشان آنتي بيوتيك (آموكسي سيلين) تجويز كردند. بعد از مصرف يك هفته‌اي آنتي بيوتيك آبسه دندان نه تنها خوب نشد بلكه حادتر شد و صورت دخترم آن چنان ورم كرد كه ديگر نتوانست چيزي بخورد و مجبور شديم او را در بيمارستان به مدت سه روز بستري كنيم. بعد از مدتي دوباره همين دندان، مشكل پيدا كرد و شروع به آبسه كرد. كنجكاو شدم و در مورد آبسه دندان در گوگل جستجو كردم و متوجه شدم كه دندانپزشكان متبحر كودكان در اين مورد مصرف آنتي بيوتيك را صلاح نمي‌دانند و معتقدند به هر حال سعي شود دندان مشكل دار كشيده شود. به دندانپزشك مراجعه كرديم. ايشان مي‌خواستتند باز هم آنتي بيوتيك تجويز كنند به اصرار من دندان مزبور را كشيدند و مشكل بعد از 24 ساعت به كلي حل شد.

          اول مهر و اولین روز مدرسه است. آفتاب پاییزی تمام محوطه‌ي حیاط مدرسه را پوشانده است. بچه‌ها لباسها و کفشهای نویشان را پوشیده اند و كيف‌هاي نوي خود را برداشته‌اند، همه تمیز و مرتب. بچه‌های اول راهنمایی که تازه به این مدرسه آمده‌اند اندكي نگران و بيشتر کنجکاو هستند. بعضی از مادرها هم آمده اند و از دور مراقب هستند و مضطرب.

         اول مهر  هميشه بوی کودکی مي‌دهد. مرا مي‌برد به سالهای دور (سي و چند سال پيش) و اولين روزي كه پا به مدرسه گذاشتم. اولین روز سال اول ابتدايي، روزي با خاطره‌ي اضطرابي شيرين و ترسي دوست داشتني. ترس از اينكه  مبادا مادرم مرا تنها در مدرسه رها كند. دبستان ما دبستاني قدیمی بود كه حیاطی بزرگ داشت و در انتهای کوچه‌ای باریک و بن بست واقع بود. ناظمی داشت كه بيشتر اوقات تركه‌اي كوچك در دست داشت ولی مهربان بود و بندرت از آن استفاده مي‌كرد. معلم سال اول پیرمردی بود كه هميشه كت و شلواري مرتب و تميز مي‌پوشيد و كلاه لبه‌دار بر سر مي‌گذاشت. بلند قد بود و لاغر و با چهره‌اي مهربان و دوست داشتنی. هر روز صبح زودتر از همه‌ي معلمان مي‌آمد، دوچرخه‌اش را به درخت كاج گوشه‌ي حياط تكيه مي‌داد و در حالي كه لباسش را مرتب مي‌كرد و كلاهش را بر سر مي‌گذاشت به طرف دفتر مدرسه مي‌رفت. ترس و اضطراب اولين روز مدرسه با دست نوازشي كه او بر سرم كشيد تبديل به خاطره‌اي شيرين شد. گرماي دست او باعث شد كه ديگر هيچوقت از مدرسه هراس نداشته باشم.

       اول مهر عجيب بوي كودكي مي‌دهد. دلت می خواهد برگردی به آن سالها. برگردی به اول ابتدایی و از اضطراب اولین روز مدرسه لذت ببری، از شلوغی خیابان نگران شوی. شعر کتاب فارسی را حفظ کنی و در راه خانه آن را  بلند بخوانی. مادر بزرگت از اولین نوشتنهایت تعجب کند و کنجکاو در خطوط کتاب نگاه کند تا شاید او هم بتواند از خطوط كتاب سر دربياورد و از اين معجزت خواندن بهره‌ای ببرد.

      اولين روز مهر مرا مي‌بَرَد به اولین روزهاي سال اول راهنمایی با راه طولانی پیاده و دلچسب مدرسه. بوي رنگ تازه كلاس و نيمكتهاي جديدي كه هنوز هيچ يادگاري بر روي آنها حك نشده است. ورق زدن كنجكاوانه‌ي كتاب‌هاي نو با دستانی رنگین از گردوی پاییزی. سرك كشيدن به ويترين مغازه‌ي ساعت فروشي و آرزوي خريدن آن ساعت گران‌قيمت در بزرگسالي. کاش می توانستم به بچه ها بگویم همچنان كه در آرزوی بزرگ شدن هستند قدر لحظه‌ها را هم بدانند و از حال لذت ببرند. با هم مهربان باشند و دوستی ها را پاس دارند. کاش می توانستم به آنها بفهمانم زندگی، همین مدرسه است، زندگی همین کلاس و آمدن و رفتن و درس خواندن و امتحان و شوخی و خنده است.

       حالا ديگر زنگ كلاس خورده است و بچه‌ها به كلاس رفته‌اند. زنگ اول با بچه‌هاي سال اول درس دارم. دفتر کلاسی را بر می‌دارم از پله ها بالا می‌روم و با انگشتانم به آرامي در کلاس را به صدا در می آورم. يك آن همهمه‌ي پشت در فرو مي‌نشيند. احساس می‌کنم قلبم بیشتر از حد معمول می‌زند. حساب می کنم چند سال است معلم هستم، بيشتر از بيست سال. اما هر اول مهر همين اضطراب شيرين به سراغم مي‌آيد، احساس می‌کنم همان شاگرد اول ابتدایی هستم كه می‌خواهم اولين روز مدرسه را تجربه كنم. شاید اکنون پیرمرد، آن طرف در پشت میزش نشسته باشد، شايد اسمم را بپرسد، باز هم دست نوازشي بر سرم بكشد و جایم را نشانم دهد. به آرامي در را باز می کنم، بچه ها تمام قد بلند شده اند و کنجکاو به من نگاه می‌کنند. گویی آنچه در ذهم مي‌گذرد را مي‌دانند.