در جامعه امروز بیشتر مردم چیزهای آماده را بیشتر می پسندند. غذاهای آماده بیشتر از گذشته مد شده است شاید به تبعیت از خارجیها. کمتر کسی دوست دارد مطلبی را خود از کتابی استخراج کند، بلکه بیشتر دوست دارد دیگران این کار را برایش بکنند. بنابر این تحلیلهای آماده هم امروز مشتریان زیادی پیدا کرده است. دانش آموزان هم در این میان از معلمی که از متن کتاب سوال در نمیآورد، زیاد خوششان نمی آید. حتی بعضی وقتها شاکی می شوند که چرا معلم سوال در نمی آورد، ما از کجا بفهمیم چه سوالاتی را بخوانیم؟ مطلبی در روزنامه نوشته شده است، توجه چند نفر را جلب کرده است اما کسی حال خواندن کل مطلب را ندارد همکاران می خواهند کسی که آن را مطالعه کرده است خلاصه مطلب را مختصر بگوید! اگر در دست همکاری کتاب قطوری دیده شود همه تعجب میکنند، یعنی طرف واقعا میخواهد آن را بخواند؟ چه حوصله ای!
امروزه حتی در میان باسوادان جامعه که مدارک لیسانس و بالاتر را با خود یدک می کشند و انتظار میرود خودشان از موضوعات عمومی و سیاسی جامعه لااقل تحلیل ابتدایی و مختصری داشته باشند، فقر تحلیل با غلظت بسیار مشاهده می شود. حتی گاهی اوقات انسان احساس می کند افراد بی سواد مطلق، از وقایع، تحلیلهای به مراتب بهتری ارائه میدهند. یعنی میتوانند دو یا سه یا بیشتر از وقایع و حوادث را با هم دیده و مخلوط کرده یک نتیجه ای بگیرند. درست یا غلط، مسئله دیگری است. مسئله، از مرحله تجزیه به مرحله ترکیب رفتن است و درک وابستگی عناصر و اجزای مسائل اجتماعی با هم.
وقتی فرد تمام اطلاعات خود را از یک کانال بخصوص دریافت میدارد، جزم اندیشی وی بیشتر و بیشتر می شود و تحلیل دیشب تلویزیون از یک مسئله را که خود آن بعضا ممکن است بر پایه یک دروغ بنیان گذاشته شده باشد از وحی هم محکم تر میشود و طرف چنان بر عقیده خود پافشاری میکند که کسان دیگر را نادان فرض میکند. طرف دیگر قضیه هم این می تواند باشد که تنها منبع اطلاعات فرد فلان شبکه ماهواره ای است و نظری خلاف آن را به هیچ وجه قبول نمیکند. چنین بحثهایی در زنگ تفریح مدارس بین ما معلمان صورت می گیرد و به هر حال نمیتوان کسی را قانع کرد که اندکی مطالعه کند یا به موضوع از منظری متفاوت بنگرد یا در هفته لااقل یک بار روزنامه یومیه ای بخواند که حال و هوای آن اندکی با رادیو و تلویزیون فرق داشته باشد. در هر حال هر کاری میخواهید بکنید اما حرف خواندن و تحلیل را نزنید. نتیجه، دیدن قضایا به صورت سیاه و سفید است و شاید منجر به گزاره هایی اینچنین شود:
- رضا شاه بهترین شاهی بوده است که ایران تا به حال به خود دیده است یا برعکس.
- ایران برترین کشور جهان است و ما با هوش ترین مردم جهان هستیم.
- ما معلمان فرهیخته ترین قشر جامعه هستیم و دیگران چیزی نمیفهمند.
- اگر تنبیه نباشد دانش آموز فرمانبری نمی کند.
- امریکا یک کشور تروریست است افغانها و مخصوصا طالبان مسلمانان واقعی هستند.
- باید نامسلمانها را مسلمان کنیم!
- اگر ابوعلی سینا هزار سال قبل چیزی گفته حتما درست است.
- فلان مطلب صد در صد صحیح است چون منبع آن اینترنت است.
- فلان مطلب صد در صد صحیح است چون در فلان کتاب آمده است.
- اگر مسئولی اندکی مزد ما را افزایش داد لاجرم او بهترین است، از همه جهات.
- اگر انرژی هسته ای نباشد ما میمیریم.
- انرژی هسته ای اصلا به درد نمیخورد.