معلمان موفق همواره طراحان و متفكران خوبي هستند. من در مسير شغليم به عنوان معلم و تربيت دهنده معلم، هزاران طرح درس نوشته شده به وسيله دانشجويان را مطالعه كرده و ارزيابي نموده­ام.  به جرات مي­توانم بگويم اشتباهات زيادي را مي­بينم كه آنچه را كه طرح درس قرار است  انجام دهد را تحريف يا تضعيف مي­كنند. شما مي­توانيد مهارتهاي طرح درسي خود را اول  از همه به وسيله تفكر دقيق در باره آنچه كه طرح درس قرار است انجام بدهد، بهبود بخشيد. هيچ جانشيني براي اين موضوع وجود ندارد. در تدريس نحوه تهيه طرح درس به دانشجويان، متوجه شده­ام اغلب دانشجويان اشتباهات زير را  مرتكب مي­شوند:

 1. هدف عيني درس مشخص نمي شود. (چيزي كه دانش آموز واقعا انجام خواهد داد كه مي تواند قابل مشاهده باشد.)

 2. ارزشيابي درس بي ارتباط با رفتار بيان شده در هدف عيني است.

 3. مواد مشخص شده در درس غيرمرتبط با فعاليتهاي يادگيري توصيفي واقعي هستند.

 4. آموزشي كه معلم نسبت به سطح يادگيري دانش­آموز مورد نظر به كار مي گيرد اثربخش نيست.

 5. فعاليتهاي توصيف شده دانش آموز در طرح درس به صورت اثربخش و مستقيم با هدف درس هماهنگ و مرتبط نيستند.

       يك طرح­درس كه مشتمل بر يك يا بيشتر از اين نوع اشتباهات است به دوباره فكر كردن[1] و بازبيني نياز دارد. در ادامه مطلب، اصول و راهنمايي­هايي براي كمك به شما براي بهبود و اصلاح طرحهاي درس اثر بخش و پرهيز از پنج اشتباه رايج ذكر شده است.

 - اول شما بايد بدانيد چگونه طرح ريزي كنيد.

     هدف يك طرح درس واقعا بسيار ساده است: هدف برقراري ارتباط است. اما شما ممكن است سوال كنيد ارتباط با چه كسي؟ پاسخ به اين پرسش در يك مبناي عملي اين است: شما. طرحهاي درسي كه شما تهيه مي كنيد شما را در جهت كمك به دانش آموزانتان براي نيل به خروجي هاي [2]يادگيري مورد نظر راهنمايي مي كنند. اگر يك طرح درس با يك قالب خاص سازگار باشد الزاما مناسب نيست.  به هر حال واقعا آنچه كه شما مي خواهيد توصيف كنيد و آن چه كه شما مصمم به انجام آن هستيد  بهترين معاني براي يك پايان هستند. اگر شما طرح درسي مي نويسيد كه مي تواند به طرق گوناگون تفسير يا اجرا شود ، آن احتمالا  طرح درس خوبي نيست. اين به ما مي فهماند  كه شخص بايد بداند كه يك كليد اصلي در ايجاد يك طرح درس مشخص است. آن است شبيه اين گفته است: " تقريبا هر سري از راههاي اتصالي سرانجام شما را از  West Florida به  Anchorage     Alaska خواهد برد " همچنين فقط يكي از راههايي كه اين دو مكان را به هم وصل مي كند كوتاهترين و بهترين مسير است. بهترين در اينجا به اين معني است كه براي مثال رسيدن به Anchorage  استفاده از يك اتومبيل نامطمئن مشكل متفاوتي از رسيدن به آنجا با استفاده از يك اتومبيل جديد مدل بالا است. شخص از چه فرايندي براي رسيدن به مقصد  تبعيت مي كند؟ بستگي دارد به زمان و منابع در دسترس.

        بنابراين اگر شما موافقت مي كنيد كه هدف طرح درس ارتباط برقرار كردن است، پس در مسير به انجام رساندن آن هدف، طرح درس بايد حاوي مجموعه اي از عناصري باشد كه فرايند را توصيف مي كنند. بياييد نگاهي به آنچه كه اين عناصر بايد باشند بيفكنيم.

طرح درس   THE LESSON PLAN

  1. اطلاعات اوليه[3]: ايجاد يك طرح درس از جايي شروع مي­شود و يك محل خوب براي شروع، ايجاد فهرستي از توصيف اطلاعات عمومي در باره طرح درس است. اين اطلاعات مرزها يا محدوده هاي طرح را فراهم مي­آورند. در اينجا يك ليست خوب از اين فقره اطلاعات وجود دارد: الف : پايه كلاس دانش­آموزان كه طرح درس برايشان در نظر گرفته شده است. ب : موضوع يك درس خاص (رياضيات، خواندن، هنرهاي زباني، علوم، مطالعات اجتماعي و ....) ج: در صورت صلاحديد، نام واحد يا فصلي كه درس قسمتي از آن است. د: نام معلم.

2. اجزاي هر بخش يك طرح درس، بايد تكميل كننده تعدادي از اهداف در ارتباط با محتواي خاص، اهداف عيني، پيش نيازهاي يادگيري، آنچه اتفاق خواهد افتاد، توالي فعاليتهاي دانش آموز و معلم، مواد لازم و روشهاي ارزشيابي واقعي باشند. با هم بودن اين قسمتها منجر به يك پايان مي شود. (هدف) به معني ( آن چيزي كه اتفاق خواهد افتاد و فعاليتهاي معلم و دانش آموز). در پايان يك درس، ارزشيابي به شما مي گويد: واقعا دانش­آموزان چگونه توانستند به اهدف درسي برسند.

   اكنون به هر بخش جداگانه نگاهي مي اندازيم.

 ورودي[4]: اين قسمت به مواد فيزيكي، ديگر منابع و اطلاعاتي كه در فرايند، نياز خواهند بود اشاره مي كند. اين وروديها چيستند؟ اول از همه، آيا شما در باره­ي هدف درس وآن چه كه درس مي خواهد انجام دهد فكر كرده­ايد؟ وروديها براي توصيف بسيار آسان هستند. در يك طبقه بندي عمومي، وروديها از اين قرارند:

1. اطلاعات در باره دانش آموزاني كه درس براي آنها در نظر گرفته شده است. اين اطلاعات در برگيرنده، نه تنها سن و پايه كلاسي دانش آموزان بلكه در بردارنده چيزي است كه شما مي خواهيد به آنها ياد بدهيد.

2. اطلاعات در باره مقدار زماني كه شما براي به انجام رساندن درس تخمين مي زنيد.

3. توضيحاتي در باره موادي كه در تدريس مورد نياز خواهد بود و در عين حال مالكيت واقعي مواد.

4. اطلاعاتي در باره چگونگي دستيابي شما به مواد فيزيكي مورد لزوم.

5. اطلاعاتي در باره چگونگي بدست آوردن مجوزهاي و برنامه هاي خاص. براي مثال اگر طرح درس شما به يك گردش علمي[5]  نياز دارد ، شما بايد بدانيد چطور آن را سازمان بدهيد. اگر طرح درس شما به يك سخنران مهمان[6]  نياز داشته باشد( آتشنشان، وكيل، افسر پليس و ...) شما بايد بدانيد چگونه بايد مقدمات كار را فراهم آوريد تا شخص مورد نظر در زمان و مكان مناسب حضور داشته باشد.

 

فرايند[7] 

        اين يك طرح واقعي است. اگر شما كارهاي مقدماتي را انجام داده ايد ( فكر، توضيح وروديها) نوشتن طرح درس نسبتا آسان است. تعدادي سوال وجود دارد كه در خلق يك طرح درس، شما بايد به آنها پاسخ دهيد.

1. وروديها چه چيزهايي هستند؟ به اين معني كه شما به اطلاعاتي ضروري در باره (محتوي، مشخصات دانش آموزان، ليست مواد، پيش نيازها، تخمين زمان و ...) براي شروع طرح درس نياز داريد.

2. خروجي چيست؟ اين به معني تشريح چيزي است كه قرار است دانش آموزان ياد بگيرند.

3. من چه كار خواهم كرد؟ منظور، توصيف فعاليتهاي آموزشي شما در عمل است.

4. دانش آموزان چه كار خواهند كرد؟ منظور، توصيف چيزي است كه دانش آموزان در جريان درس انجام خواهند داد.

5. چگونه يادگيري اندازه گرفته خواهد شد؟   ارزشيابي پاياني شما چگونه انجام خواهد گرفت.

به عنوان مثال: اين قالبي[8] است كه به طور موفقيت آميزي براي ياد دادن طرح درس نويسي به دانشجويان مورد استفاده قرار گرفته است:

 

 قالب طرح درس

معلم:        .................... 

موضوع:   ....................

پايه كلاس: ..................

تاريخ:        ................... 

1. محتوي[9] : آنچه را كه قصد داريد تدريس كنيد را ارائه نماييد و شكل دانش را مشخص كنيد (مفهوم، قانون دانشگاهي، مهارت، قانون و اصول شبه قانوني يا دانش ارزشي) كه درس مشتمل بر آن خواهد بود.

2. پيش نيازها[10]: بيان كنيد دانش آموز در حال حاضر براي موفق بودن در اين درس چه چيزهايي بايد بداند. (مي­توانيد يك يا دو رفتار خاص مورد نياز براي شروع درس را فهرست كنيد)

3. هدف آموزشي[11]: آنچه كه ياد گرفته خواهد شد را به وضوح بيان كنيد. بايد به صورت هدف عيني كامل باشد.

4. روش آموزش[12] : اعمالي را كه در جريان تدريس انجام خواهيد داد را تشريح كنيد و در صورت صلاحديد، توصيفي از چگونگي معرفي درس به دانش آموزان، آنچه از تكنيكهاي آموزشي استفاده خواهيد كرد و چگونگي پايان دادن به درس را ارائه دهيد. شامل فعاليتهاي خاصي كه دانش آموزان در طول درس انجام خواهند داد.

5. مواد و تجهيزات[13]: مواد و تجهيزاتي كه هم به وسيله معلم و هم به وسيله دانش آموزان مورد استفاده قرار خواهد گرفت را فهرست كنيد همچنين نحوه استفاده از آنها را.

6. ارزشيابي[14]: توضيح دهيد شما چگونه اندازه يا مقدار[15] نزديك شدن دانش آموز به هدف آموزشي را خواهيد سنجيد. مطمئن شويد اين قسمت مستقيما در ارتباط با رفتارهاي ذكر شده در اهداف آموزشي است.

7. پي گيري فعاليتها[16] : مشخص كنيد چگونه ديگر فعاليتها يا مواد براي تقويت و توسعه­ي اين درس قابل استفاده خواهند بود. شامل: مشق، تكاليف و پروژه­ ها.

8. خود ارزيابي[17]: ( اين قسمت بعد از ارائه درس تكميل خواهد شد.) مشخص نمودن تركيب اصلي طرح درس، هم روي نقاط قوت و هم روي نواحي نياز به اصلاح و بهبود تمركزكنيد. يك فكر خوب، تجزيه و تحليل تفاوت بين آنچه كه شما مي­خواستيد (اهداف) و آنچه شما به آن رسيده­ايد (نتايج ارزشيابي) است.)

البته يك تفاوت قابل ملاحظه اي بين قابليت طرح و قابليت انجام آن در عمل وجود دارد. با وجود اين اگر شما قبل از آنكه طرح درستان را شروع كنيد با دقت در باره مقصودتان فكر كرده­ايد شانس موفقيت شما به خوبي شانس دانش­آموزانتان بسيار زياد خواهد بود.